Het verdwijnen van het regenwoud
Naar verwachting zal binnen maximaal 20 jaar al het tropisch regenwoud op aarde verdwenen zijn, als er met dit hoge tempo gekapt blijven worden. Inmiddels is ruimschoots de helft van al het tropisch regenwoud vernietigd in alleen maar de afgelopen halve eeuw. Regenwoud heeft er soms wel tientallen eeuwen over gedaan om zich te vormen. Als dit eenmaal vernietigd is, komt het dan ook niet zomaar weer terug. Dezelfde rijkdom aan planten en dieren zal nooit meer bereikt kunnen worden, ook al is het regenwoud weer zo goed mogelijk hersteld na vernietiging.
Vernietiging van het regenwoud heeft direct een afname van de vegetatie als gevolg, maar indirect worden ook vele dier- en plantensoorten van hun natuurlijke leefruimte (habitat) beroofd. Dit kan tot gevolg hebben dat bepaalde dier- en plantensoorten voorgoed uitsterven. Dat verstoort het ecosysteem weer verder, omdat steeds meer schakels in de kringlopen uit beginnen te vallen. Op deze manier blijft dit negatieve proces zich versterken. De lijst van bedreigde diersoorten groeit met de dag.
Vernietiging van het regenwoud heeft ook directe gevolgen voor de klimaatverandering: er komt meer koolstofdioxide in de atmosfeer, en minder zuurstof. Door de toename van het koolstofdioxidegehalte, houdt de dampkring nog meer warmte vast. Hierdoor stijgt de temperatuur verder, en neemt de klimaatverandering nog meer toe. Zo zijn de neerslagpatronen in de tropen ernstig verstoord, zoals gemeten is in Suriname. Deze wisselwerking moet ergens doorbroken worden.
Oplossingen en alternatieven
Het is duidelijk dat veel boeren en mensen in de lokale handel erg afhankelijk zijn van het kappen van of het uitputten van tropisch regenwoud. Ze verdienen er hun brood mee. Zolang hen geen alternatief wordt aangeboden, zullen zij uiteraard niet stoppen met het schade toebrengen aan het regenwoud. Daarom is het van belang dat regeringen gezamenlijk actief naar oplossingen voor dit probleem gaan zoeken. Zonder zuurstof, medicijnen en biodiversiteit leven is immers ook geen optie. In de onderstaande tekst worden verschillende oplossingen genoemd die eerder zijn aangedragen, en suggesties voor verbetering.
Wat moet/kan gedaan worden om de afname van (de biodiversiteit in) het tropisch regenwoud tegen te gaan?
Er is soms veel voor nodig om landen te overtuigen hun bossen en daarmee de biodiversiteit te beschermen. Hun economieën kunnen lijden onder het laten staan van de bomen. Maar er zijn duurzame oplossingen, die ook rekening houden met de economische situatie van die landen:
FLEGT-plan
Door de EU is in 2003 het FLEGT-actieplan opgesteld. 'FLEGT' staat voor Forest Law Enforcement, Governance and Trade. De EU is een belangrijke exportmarkt voor landen waar sprake is van illegale houtkap en een corrupte overheid. Het aandeel in hout en houtproducten uit Azië, Zuid-Amerika en Afrika van alle EU-lidstaten samen is aanzienlijk. Dit beseft de EU, en wil door middel van dit FLEGT-plan het importeren van illegaal hout of producten daarvan voorkomen. Op lange termijn is het ontwikkelen van duurzaam tropisch regenwoud het doel. Indonesië en de EU onderhandelen nog of het FLEGT-plan ook voor Indonesisch hout moet gaan gelden.
.
Non Timber Forest Products (NTFP)
Veel kleine boeren oogsten zogetehen 'NTFP's' in het tropisch regenwoud van Indonesië. Denk hierbij aan paddenstoelen, honing, noten en (medicinale) kruiden. Door de handel in deze producten krijgt het bos een extra economische waarde. Hierdoor ontstaat een extra (economische) reden om het bos juist niet te kappen.
REDD-mechanisme
In 2007 vond op Bali een klimaattop plaats over de relatie tussen klimaatverandering en bosbehoud. Ontbossing heeft natuurlijk invloed op de klimaatverandering. Daarom moeten ontwikkelingslanden beloond worden als zij hun bossen en veenmoerassen behouden. Dit is wat het REDD-mechanisme inhoudt: Reducing Emissions from Deforestation and forest-Degradation. Ook bij de klimaattop in Kopenhagen eind 2009, stond dit mechanisme als belangrijk punt op de agenda.
FSC-keurmerk
Tot voor het jaar 2000 was bijna 20% van het ingevoerde hout in Europa is illegaal gekapt. Vele houthandelaren hadden eigenlijk geen idee waar hun hout precies vandaan komt. Toen heeft de EU haar beleid aangepast om een duurzamere houthandel de bewerkstelligen. Hiervoor is het FSC-keurmerk ingevoerd. FSC staat voor Forest Stewardship Council. Het FSC-keurmerk geeft aan dat het desbetreffende (hard)hout niet afkomstig is uit tropisch regenwoud, en op legale en enigszins milieubewuste wijze is verkregen. Zo zijn er houtkapbedrijven die dit keurmerk dragen, die voor elke gekapte boom een nieuwe boom terugplanten. Het keurmerk helpt de consument ook onderscheid te maken tussen milieubewuste producten en milieubelastende producten. Zo wordt gehoopt dat de consument een bewuste en verantwoorde keuze zal maken, zodat de houtkap in de regenwouden vermindert. In Nederland had 5% van het hout een FSC-keurmerk in 2000. In 2009 was dat al 21%, en het streven is dat in 2013 33% van het hout een FSC-keurmerk draagt.
Links: het FSC-houtkeurmerk
Milieusubsidie
Het is moeilijk om de aftakeling van het regenwoud te stoppen, omdat regenwouden grotendeels in arme derdewereldlanden groeien, en de regering heeft al het geld dat het regenwoud oplevert, hard nodig. Aangezien de economische belangen zo'n grote rol spelen, is het een optie dat rijkere westerse landen, de milieuvriendelijkere boeren en houtkapbedrijven subsidiëren. Op die manier wordt duurzaamheid gestimuleerd, terwijl de lokale economie er niet onder lijdt. Ook de Nederlandse regering steekt veel geld in het behoud van de oerbossen door duurzame producten te subsidiëren.
Ecotoerisme
Er kan ook op een geheel andere manier verdiend worden aan het tropisch regenwoud. Ecotoerisme is een goede alternatieve inkomstenbron. Hierdoor komt bovendien extra aandacht voor de problemen betreffende het tropisch regenwoud.
Een voor de hand liggende oplossing is voorlichting. Mensen bewust maken van de consequenties van hun leefwijze kan uiteindelijk hun beslissingen beïnvloeden. Hopelijk gaat men kritischer denken over hun aankopen en kiezen voor duurzaam geproduceerde producten. Promoten en het subsidiëren van duurzaam hout kunnen hieraan bijdragen. Tevens moeten de bewoners van het tropisch regenwoud worden voorgelicht over de problemen. Het denkbeeld moet veranderd worden om uiteindelijk echt verandering in keuzes te zien. Wel is deze oplossing voorlopig idealisme: het gedrag van mensen is door informeren waarschijnlijk moeilijker te beïnvloeden dan via concrete verdragen.
